|
ESPERANTO - GENEVE - REGIONS
|
SPECIALAĴOJ
KONSILIO PRI HOMAJ RAJTOJ Internaciigado de Amazonio
Dum debato en usona universitato, la brazila Ministro pri Edukado, Cristovam Buarque, estis
pridemandita pri sia opinio rilate al internaciigado de Amazonio. La juna usona studento komencis
sian demandon asertante, ke li esperas respondon de humanisto, sed ne respondon de Brazilano. Jen la respondo de Sinjoro Cristovam Buarque :
Fakte, kiel Braziliano, mi tutsimple konstraŭstaros internaciigidon de Amazonio. Kia ajn estas la
atento-nesufiĉo fare de niaj registaroj pri tiu komuna heredaĵo, ĝi estas nia.
Prelego de Barack Obama en Berlino, Germanio 24a de Julio, 2008.
KVARA SESIONO, 12-a de marto ĝis 5-a de Aprilo 2007
Deklaracio submetita de la Universala Esperanto Asocio (UEA)
Lingvaj rajtoj estas tre gravaj por ĉiuj popoloj, ke ili estu grandaj aŭ malgrandaj. Tiu
rajto devas esti protektita ĉefe por malgrandaj grupoj. La Universala Esperanto Asocio
(UEA) subtenas minoritatajn lingvojn ekde pli ol 100 jaroj.
La rajto de infanoj lerni sian gepatran lingvon kaj daŭrigi sian edukadon uzante sian
gepatran lingvon ne nur estas grava por ilia kulturo, estas nepra por ilia psika evoluo.
Jam estis demonstrata ke se infanoj de novaj enmigrantoj daŭrigas sian edukadon dum
unu aŭ du jaroj uzante sian propran lingvon antaŭ ol integri lernejon de ilia nova lando,
ili lernas la novan lingvon pli rapide kaj havas malpli da psikaj problemoj por fari la
transiron. Lerni per bone konata lingvo estas fundamenta rajto de ĉiuj infanoj en ĉiu
lando de la mondo.
Ankaŭ estas grava ke homoj kapablu komuniki je diversaj niveloj. UEA rekomendas lerni
2, 3 aŭ 4 lingvojn, laŭ la cirkonstancoj, t.e.
1. la gepatran lingvon
2. la regionan lingvon, se malsama
3. la nacian lingvon, se malsama kiel la du unuaj
4. internacian lingvon, kiu ne apartenas al unu sola nacio - tio estas Esperanto.
Esperantistoj scias, ke kiam multnacia grupo uzas neŭtran, komunan lingvon, la kvalito
de komunikado estas ege aparta. La fina celo de Esperanto estas pliigi pacon inter homoj
pere de plifacila kaj pli justa komunikado. Uzo de komuna lingvo evitas situacion kie
homoj kiuj uzas sian gepatran lingvon havas grandegan avantaĝon sur la aliaj.
Ni dezirus ke la Unuiĝintaj Nacioj pripensu tiun temon vid-al-vide de siaj propraj
kunvenoj. La diferenco estas tre evidenta kiam oni aŭdas partoprenantojn kiuj sin
esprimas en la angla, la franca kaj la hispana kiam ĝi estas la dua aŭ la tria lingvo. Kiam
parolanto ekparolas uzante la gepatran lingvon, ofte la diferenco estas impresa - iliaj
paroloj havas multe pli da pezo kaj allogas multe pli da atento ol parolanto kiu parolas
fremdan lingvon.
La granda espero de Esperantistoj estas ke la mondo iĝu pli pacema loko, kaj ni kredas
ke efika komunikado ludas grandan rolon por atingi tiun celon.
Referenco: Deklaro de Rajtoj de Homoj kiuj apartenas al Naciaj aŭ Etnaj, Religiaj aŭ Lingvaj
Minoritatoj, adoptita de la Ĝenerala Asembleo resolucio 47/135 de la 18-a de Decembro 1992.
http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/d_minori.htm
----------------------
Por la originalaj tekstoj, vizitu la retejon :
http://ap.ohchr.org/documents/sdpage_e.aspx?b=10&se=67&t=7
kaj Raporto de UEA Simpozio pri Lingvaj Rajtoj, 24-a de aprilo 2008
Internaciigado : Ege trafa respondo farita de la brazila Ministro pri Edukado pridemandita de studentoj en Usono.
Transdoninda teksto, pro tio, ke ... la usona gazetaro rifuzis publikigi ĝin.
Kiel humanisto, konsciante pri la difekto-risko de la ĉirkaŭa medio, pri kiu suferas Amazonio, mi povas
imagi, ke Amazonio estu internaciigita, cetere, same kiel ĉio, kio estas grava por la tuta homaro. Se,
nome de humanista etiko, oni devus internaciigi Amazonion, tial oni devus internaciigi ankaŭ la
naftrezervaĵojn de la tuta mondo.
La nafto estas tiel grava por la komforto de la homaro, kiel Amazonio estas por nia estonteco. Malgaŭ
tio, la mastroj de la naftrezervaĵoj arogas al si la rajton plialtigi aŭ malaltigi la pumpadon de nafto,
same kiel plialtigi ties prezon.
Sammaniere, oni devus internaciigi la financan kapablon de la riĉaj landoj. Se Amazonio estas rezervaĵo
por ĉiuj homoj, ĝi ne povas esti forbruligita laŭ la bonvolo de sia posedanto aŭ de iu lando.
Bruligi Amazonion estas tiel grava, kiel senlaboreco provokita de arbitraciaj decidoj fare de spekulantoj
en la tutmonde trudita ekonomio. Oni ne povas lasi forbruligi entute la financajn rezervojn de landon,
nur por plezurigi spekuladon.
Antaŭ Amazonio, mi ŝatus asisti al internaciigo de ĉiuj grandaj muzeoj en la mondo. La muzeo Louvre
ne devas aparteni al la nura Francio.
Ĉiu muzeo en la mondo estas gardejo de la plej valoraj ellaboraĵoj produktitaj danke al la homa genio.
Tiun kulturan heredaĵon, same kiel la naturan heredaĵon de Amazonio, oni ne povas lasi en manipulado
kaj detruado de fantaziaj ĉu sola posedanto, ĉu sola lando.
Antaŭ kelkaj tempoj, japana riĉulo decidis enterigi kun si grandmajstran pentraĵon. Antaŭ ol tio
efektiviĝas, necesus internaciigi tiun majstraĵon.
Dum ĉi-tiu renkontiĝo okazas, UN-o organizas Forumo de la Jarmilo, sed la Prezidantoj de iuj landoj
spertis malfacilaĵojn ĉe la usonaj landlimoj. Pro tio mi opinias, ke necesus internaciigi Nov-Jorkon,
sidejon de la UN-o. Almenaŭ Manhattan devus aparteni al la homaro, cetere, same kiel Parizo, Venecio,
Romo, Londono, Rio de Janejro, Braziljo, Recifo, ĉiu urbo, kun ties aparta beleco kaj ties historio
en la mondo devus aparteni al la tuta mondo.
Se Usono deziras internaciigi Amazonion, pro la risko kuŝanta en la fakto, ke tiu regiono restadas
sub la prizorgado de la Brazilanoj mem, tial on internaciigu ankaŭ la tutan nuklean arsenalon de Usono.
Eĉ se nur pro tio, ke tiu lando kapablas uzi tiajn armilojn, kiuj provokus detruadon milfoje pli
ampleksan ol la priplorindaj incendioj de la brazilaj arbaroj. Dum siaj debatoj, la nuna kandidatoj pri
la usona prezidanteco subtenis la ideon de internaciigo de la flaŭ raj rezervaĵoj en la tuta mondo
havu eblecon kaj manĝi kaj viziti lernejon.
Kiam la registroj de la mondo traktos la malriĉajn infanojn el la tuta mondo kiel Homaran Heredaĵon,
ili ne lasos ilin labori, kiam ili devus viziti lernejon; ili ne lasos ilin morti, kiam ili devas vivi.
Kiel humanisto, mi akceptas defendi la ideon de internaciigo de la mondo. Sed ĝis kiam la mondo
traktas min, kiel Brazilianon, mi luktos por ke Amazonio estu nia. Kaj nur nia!
Esperantigis : Jean-Yves Santerre por Sago
UN Special - Revuo de internaciaj funkciuloj : October 2004
Mallongigo de la eldonita artikolo